سمرقند و بخارا

جمعیت پارسی ‏زبانان کشور ازبکستان که پرجمعیت ترین و تاثیرگذارترین کشور آسیای میانه است گروهی فراموش شده‏اند. تقریباً نیمی از جمعیت 28 میلیونی‏ این کشور را این ایرانی تباران تشکیل میدهند. ازبک‏های حاکم ، میانه خوبی با تاجیک‏های هم‏مرز خود در کشور تاجیکستان ندارند و تاجیک‏های داخل ازبکستان را نیز به نوعی مقهور فرهنگ ازبکی کرده‏اند. در نتیجه وقتی به پارسی‏زبانان این سرزمین باستانی و به یاد مانده از دوران امیر اسماعیل سامانی می‏نگری، هم احساس غرور می‏کنی و هم بغض گلویت را می‏گیرد. بخارا(این شهر ایرا

یک زبان با سه نام (فارسی، دری و تاجیکی)
ساعت ٤:٥۱ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱٢ مهر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی:

یک زبان با سه نام (فارسی، دری و تاجیکی)

دولت محمد ظاهرشاه (١٣١٢-١٣۵٢خ/۱۹۳۳-۱۹۷۳م)، در سال‌های آغازین دهه‌ چهل خورشیدی نام زبان را از "فارسی" به"دری" تغیـیر داد و آنرا به همین نام در قانون اساسی سال ١٣۴٣خ/ ۱۹۶۴م کشور درج کرد. در پی این تغییر نام‌، گروه‌های ادعای متفاوت و متمایز بودن زبان دری از فارسی را کردند و هنوز هم می‌کنند. پس پرسش اینست که به راستی فارسی و دری زبان‌های متفاوت و متمایز از هم
هستند؟

در این نوشته کوشش شده است که با پرسش بالا بر پایه متن‌های تاریخی کهن و نظریه‌های کارشناسان زبان پاسخ داده شود.

پیش از سال ١٣۴٣خ/ ۱۹۶۴م، زبان را هم در رسمیات و هم در کوچه و خانه به نام فارسی می‌نامیدند. در زیر به چند نمونه اشاره می‌کنم.

در روی جلد کتاب‌های درسی که در دوره امیرحبیب‌الله (١٢٨۰- ١٢۹٧خ/١۹٠١-١۹١۹م) و امیرامان‌الله (١٢۹٧- ١٣۰٧خ/١٩١٩-١٩٢٩م) چاپ شده "فارسی" و "قرآت فارسی" نوشته شده بود و نه دری. نگارنده به خاطر دارد که در روی جلد کتاب‌های مکتب‌ها و لیسه‌های افغانستان پیش از سال ١٣۴٣خ/ ۱۹۶۴م نیز "قرائت فارسی" نوشته شده بود. نام زبان در صفحه‌های نشریه شمش‌النهار (۱۸۷۳-۱۸۸۷م)، سراج‌الاخبار (۱۹۱۱- ١۹١٨م) و امان افغان (۱۹۲۰-۱۹۲۹م) فارسی نامیده شده. در یک جمله نام زبان در همه اسناد رسمی، قراردادها، معاهده‌ها، پیمان‌ها و فرمان‌های دولت فارسی بود نه دری.

در فرمان‌ محمد ظاهرشاه (١٣١۵خ/١٩٣٧م) که در راستای تعمیم زبان پشتو منتشر شده بود، واژه "فارسی" به کار برده شده بود، نه "دری". در بخش از این فرمان می‌خوانیم:

"در مملکت عزیز ما از طرفی زبان فارسی مورد احتیاج بوده ... اراده فرموده‌ایم همچنان که زبان فارسی در داخل افغانستان زبان تدریس و کتابت است، ..."

پس پرسش اینست که چرا دولت محمد ظاهرشاه نام زبان جمهور مردم را از "فارسی" که سده‌ها به همین نام یاد می‌شد به "دری" تغیـیر داد؟