سمرقند و بخارا

جمعیت پارسی ‏زبانان کشور ازبکستان که پرجمعیت ترین و تاثیرگذارترین کشور آسیای میانه است گروهی فراموش شده‏اند. تقریباً نیمی از جمعیت 28 میلیونی‏ این کشور را این ایرانی تباران تشکیل میدهند. ازبک‏های حاکم ، میانه خوبی با تاجیک‏های هم‏مرز خود در کشور تاجیکستان ندارند و تاجیک‏های داخل ازبکستان را نیز به نوعی مقهور فرهنگ ازبکی کرده‏اند. در نتیجه وقتی به پارسی‏زبانان این سرزمین باستانی و به یاد مانده از دوران امیر اسماعیل سامانی می‏نگری، هم احساس غرور می‏کنی و هم بغض گلویت را می‏گیرد. بخارا(این شهر ایرا

Садои тозае дар шеъри Самарканд صدایی تازه در شعر سمرقند
ساعت ٤:٤۱ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢۸ شهریور ۱۳٩۱   کلمات کلیدی:

 

Садои тозае дар шеъри Самарканд
 
Шахзода Назарзода
пажухишгари точик дар Ландан

Дилшоди Фарходзод аз шоъирони чавони самаркандист, ки дар байни чанд тан шоъири чавони дигари Cамарканд
бо сабк ва оханги хосси хеш шинохта шудааст

Хамчунин Дилшод танхо шоъири чавонест, ки солхои 1992-1993, дар солхои аввали донишчуии худ, аз чониби маркази фарханги точик дар Самарканд бо чоизаи хукуки мохона барои мухаммаси худ бар газали Хофиз «Рузи васли дустдорон ёд бод» такдир шудааст.


Ин мухаммаси шоъир солхои баъд бо каме дасткории дубора дар рузномахои точикии махалли нашр шуд, ки то кунун алокамандони зиёде пайдо кардааст.

Рузхои навбахорон ёд бод
Сайри богу лолазорон ёд бод
Сухбати чонбахши ёрон ёд бод
Рузи васли дустдорон ёд бод'
'!Ёд бод, он рузгорон, ёд бод

Ёдам ояд дустони шоди ман
Дуст хасту хонаи ободи ман
Мехри онхо чашмаи эчоди ман
Гарчи ёрон фориганд аз ёди ман'
'!Аз ман эшонро хазорон ёд бод

Аз фироки дустон овораам
Чон ба каф истодаам-дилпораам
Гамгусорон хал кунанд ин чораам
Ман, ки дар тадбири гам бечораам'
'!Чораи он гамгусорон ёд бод

Рафта онхо, хотирам ошуфта монд
Бахти бедорам баногах хуфта монд
:Дурри зеринро валекин суфта монд
Рози Хофиз баъд аз ин ногуфта монд'
'!Эй дарег, аз роздорон ёд бод

«Шабхои маховез дар Зарафшон»

«Шабхои маховез» унвони дафтари нахусти ашъори Дилшоди Фарходзод аст, ки чанде кабл дар Самарканд ба табъ расидааст.

Ин китобро интишороти давлатии «Зарафшон», ки танхо чопхонаи расмиии дорои мучаввизи нашри китобхои точики дар Самарканд аст, мунташир кардааст

«Шабхои маховез» имсол дуввумин китоб ба забони точикист, ки дар Самарканд ба табъ расида ва шакли он чайбии кучак, шакли маъмулии китоби шеър дар Самарканд аст.

Аз лихози ороиш ва интихоби аксхо ин китоб дорои сабку саликаи тоза аст, ки бо як нигох хонандаро ба тозаги умедвор месозад.

Руи чилди ин китоб тасвири наккошишудаи дастони занеро мебинем, ки ба ду самти китоб боз шудаанд, ки метавонад ду маъно дошта бошад.

Яке ин ки шоъир дасти дуъо барафрошта ва дар холи ибодат ё шикоят аст ва дигар ин ки дасти шоъирест аз фаросуи абрхои тира баланд шуда, то аз вучуди хеш чахониёнро огох кунад. Хар ду таъбир дол бар ин аст, ки нависандаи ин китоб Дилшоди Фарходзод аз торихи пуршебу фарози шеър дар зодгохи хеш - Самарканд ноогох нест.

Шоъир, зан ва чомеъа

Дилшод танхо шоъири чавон дар Самарканд нест, ки ру ба газал ниходааст. Аммо уро метавон муваффактарин шоъири чавони самарканди донист, ки газали сурудааш равону сахл аст.

Дилшод садои нарму нозуке дорад ва дар базму махофили дустона охангхое аз Шашмакомро мехонад, ки мавриди истикболу тахсин карор мегирад.

Ин шоъири чавон, чи дар ашъор ва чи дар зиндагонии шахсии худ омезае табиъи ва дилнишин аз мудерн будан ва суннатгароист, ки гохе хонанда уро шабехи шоъири клоссики хинд Зебуниссо тасаввур мекунад ва гохе шабехи Фуругу гохе низ шабехи Фарзона ва Гулрухсор мебинад.

Аммо дар хамаи ин шабохатхо решаи занона будани шеъри у хобидааст ва такдири талхи як зани шарки дар чомеъаи суннати ва падарсолор.

Дардномаи як зани шарки

Бештари шеърхои Дилшод махзун ва гуёи зиндагони ва сарнавишти носозгори уянд, зане аз чомеъаи мардсолори шарки, ки дар мукобили суннатхои он эхсоси нотавони мекунад.

Дардо, зи кисмато
бо ман-заъифае
- андар камоли яъс
на марди мекуни.
(«Рози замонахо»)

:Ва «Дар пои сахрахо» мегуяд
Ман офаридагор мардина мебинам
Чун офаридахош дархури зан наяст

Аз шеъри Дилшод садои рухи зани шикастхурда ва ноумед аз издивоч шунида мешавад:

Дар холати тилои никохам маро шикаст
Ангушти худнамоии ман аз сароб раст

Хамчунин дар шеъри «Донатути хоми тобистони ишк» хитоб ба худ мегуяд:
Эй зан, ба ашкхо бар гардани хаёл
Шаддагухари ёдхоро соз мекуни
Ангуштарии бахти ту тилоиву халост
Махзуниву бо ёр аммо ноз мекуни

Ба ёди поки падари некном

Шоъири чавон китоби нахусти худро ба падари шодравони хеш бахшидааст, ки дар синни 45-солаги бар асари ибтило ба саратони хун дунёро тарк гуфта ва хасрати зиёд бар дили фарзондони худ гузоштааст.

Дилшод дафтари шеъри худро бо ин мисраъхо огоз мекунад, ки китъае аз шеъри «Таъзим» аст, ки дар марсияи падари чавонмарги хеш навиштааст:

...Ман гарм мерасам
бо панчаи хаёл
бар шонахои ту
З-ин пас ки мекашад
бори гамони ман
чуз шонахои ту?!
То субх чашми ту, дардо, ситора чуст
Хуршед чун расид, у дасти дил шуст
!Ситораи сахар
Таъзим хазор бора бар чисми муътабар
Бар чони покгухар
!Таъзим ба ту падар

Шоъир дар китоби кучаки худ, ки дар 54 сафха мухтасар шудааст, ба чанд намуна аз наккошихои падари мархуми хеш низ ба унвони ибрози алокамандии бисёри худ ва пайванди худ бо рухи у чой додааст.

Инхо портрехои шоъири узбак Увайси, симои хаёлии Спитамен - кахрамони халки точик, Пури Сино ва шоъири рус Пушкин аст. Портрехо аз мехр ва таваччухи хосси падари шоир ба хунар ва илму фарханг хикоят мекунад ва аз суи дигар дол бар ин аст, ки шоъир дар хонаводае бо фазои мамлу аз хунар бузург шудааст.

Дар марсияе, ки шоъир аз богбонии падар ёд мекунад, хонанда ибороти шоъирона ва зариферо дармеёбад, ки баёнгари эхсоси пурормони фарзанд ба падар аст.

Аз ин хама аташ бо оби зистан
!Уро ба навозиш мешинохт хар нихол

Ва боз дар хамин шеър дакоики охири хаёти падарро, ки мехоста харфи вопасини худро ба забон биёварад, тасвир мекунад :

Харчанд метапид
,харчанд наъра зад
.Танхо худаш шунид

Дар шеъри «Кулбаи яъкуби» аз сугвории худ бисёр шоъирона ва дарднок мегуяд:

Ин руймоли сафеди мотамгонии ман
.Соябонест бар дидаи боронии ман

Гуле дар биёбон

Дилшод зодаи Тайлок - махалле дар наздики Самарканд аст, ки соли 1975 ба дунё омада ва тахсили худро дар Донишгохи Давлатии Самарканд дар риштаи забон ва адабиёти точик идома додааст

Дар холи хозир рисолаи номзадии худро дар мавзуъи шеъри нав ва Гулрухсор - шоъири маъруфи Точикистони тахия мекунад

Дилшод бо вучуди издивочи номуваффаке, ки дошт ва бо ду писари хурдсоли хеш ва модари бемораш ба сар мебарад, бо табиъати ором ва дили орзупарвараш бар дили бисёре аз равшанфикрони самарканди нишастааст
Дар Самарканд уро ба унвони шоъири чавон ва умедбахш мешиносанд. Дилшоди Фарходзод худ дар шеъри «Эй ба ру оинадори ман» икрор мекунад, ки чуз шеър чизе дигар дар бисоти андешахояш нест:

Сирри гамбуи либоси худ
.Аз бисотат чустучу кардам
Эй варак, рушан зи кулли ом
.Бо ту танхо гуфтугу кардам

,Чурми ман руят сиях карда
.Бас ту махзуни зи ахволам
Он алифи дафтари айём
!Кош медонист аз холам

,Сози ишк аз дил фигон дорад
Ман чи лофам боз аз ин дард.
,Ман фиребе хохам аз такдир
!Кош дасти ишк рангам кард

Дигар аз азми вафои ман
.Дасти занчир дар гулуи пост
,Захри нокомист бар чонам
?Ё магар имдоди у бар мост

,Эй ба ру оинадори ман
.Бори ишки ман бар душат
,Мерави косиди хушсавго
?Ман чи сон созам фаромушат

Шеъри нафосату назокат

Дар сахфаи аввали ин китоб накди кутох ва дакики Садри Саъдиев - пруфессур ва устоди Донишгохи Давлатии Самаркандро мебинем, ки бо унвони «Шеъри нафосату назокат» ашъори Дилшоди Фарходзодро арзёби кардааст.

Садри Саъдиев навиштааст: «Ашъори Дилшод олами зебоию нафосат, андешаву хаёлоти рангини шоъирона аст.
Хини мутолеъаи ашъори шоъир аз онхо сарсари гузашта наметавонем, зеро дар хар шеър, хатто кариб дар хар сатри у бинобар нозуки ва дакикии андешахои шоъирона, ифодаи эхсосот ва образхои худ аз хонанда низ таъаммук ва андешаро талаб менамояд.»

Устод Саъдиев дар пахлуи таъкид бар вучуди баъзе навокис дар шеъри Дилшода ба у дуъои хайр дода ва орзуи муваффакияти бештар дар эчоди шеър кардааст

 

صدایی تازه در شعر سمرقند


شهزاده نظرزاده
پژوهشگر ادبیات تاجیک

دلشاد فرهاد زاد از شاعران جوان سمرقندی ست که در بین چند تن شاعران جوان دیگر سمرقند با سبک خاص خویش شناخته شده است.

همچنین دلشاد تنها شاعر جوانی ست که سال های 1992-1993 در سال های اول دانشجویی خود از جانب مرکز فرهنگی تاجیکان در سمرقند با جایزه حقوق ماهانه برای مخمس خود بر غزل خافظ "روز وصل دوستداران یاد باد" تقدیر شده است.

این مخمس شاعر سال های بعد با کمی دستکاری دوباره در روزنامه های تاجیکی محلی نشر شد و علاقه مندان زیادی پیدا کرده است.

روزهای نوبهاران یاد باد
سیر باغ و لاله زاران یاد باد
صحبت جانبخش یاران یاد باد
"روز وصل دوستداران یاد
یاد باد آن روزگاران یاد باد!"

یادم آید دوستان شاد من
دوست هست و خانه ی آباد من
مهر آنها چشمه ی ایجاد من
"گرچه یاران فارغند از حال من
از من ایشان را هزاران یاد باد!"

از فراق دوستان آواره ام
جان به کف استاده ام- دلپاره ام
غمگساران حل کنند این چاره ام
"من که در تدبیر غم پیچاره ام
چاره ی آن غمگساران یاد باد!"

رفته آنها، خاطرم آشفته ماند
بخت بیدارم بناگه خفته ماند
دور زیرین ولکن سفته ماند:
"راز حافظ بعد از این ناگفته ماند
ای دریغ، از رازداران یاد باد!"

شبهای مهاویز در سمرقند

"شبهای مهاویز" عنوان دفتر نخست اشعار دلشاد فرهادزاد است که چندی قبل در سمرقند به طبع رسیده است.

این کتاب را انتشارات دولتی زرافشان که تنها چاپخانه دارای مجوز نشر کتاب های تاجیکی در سمرقند است، منتشر کرده است.

"شب های مهاویز" امسال دومین کتاب به زبان تاجیکی ست که در سمرقند به طبع رسیده و قطع آن جیبی کوچک است که قطع معمول کتاب شعر در سمرقند است.

از لحاظ آرایش و انتخاب عکسها این کتاب دارای سبک و سلیقه تازه ای ست که با یک نگاه خواننده را به تازگی خود آشنا و به تازگی های شعر نسل جوان سمرقند امیدوار می سازد.

روی جلد این کتاب تصویر نقاشی شده ی دستان زنی را می بینیم که به دو سمت کتاب باز شده اند. گویا این شاعر است که دست دعا بر افراشته و در حال عبادت یا شکایت است و یا اینکه دست شاعریست از فراسوی ابرها ی تیره بلند شده تا از وجود خویش جهانیان را آگاه کند.

شاعر، زن و جامعه

دلشاد تنها شاعر جوان در سمرقند نیست که روی به غزل نهاده است. اما اورا می توان موفقترین شاعر جوان سمرقندی دانست، که غزل سروده اش روان و سهل است.

دلشاد صدای نرم و نازکی دارد و در بزم و محافل دوستانه آهنگهایی از ششمقام را می خواند، که مورد استقبال و تحسین قرار می گیرد.

این شاعر جوان چه در اشعار و چه در زندگی شخصی خود آمیزه ای طبیعی و متعادل از مدرن بودن و سنتگرایی ست، که گاهی خواننده او را شبیه شاعر کلاسیک هند زیب النسا می بیند و گاه شبیه فروغ و گاه چون فرزانه و گلرخسار.

این شباهت ها نه به خاطر آن است که دلشاد تقلیدکننده این شاعران معروف باشد، بلکه از آن است که او از غم و درد و نگرانی ها و نا امیدی های خود به عنوان یک زن تنها حرف می زند و صدای او حزن آلود و گاه بسیار مصیبت زده به گوش می رسد.
دلشاد در عین حال بسیار زنانه شعر می گوید و این نیز او را با این شاعران که از دنیای زنانه حرف می زنند نزدیک می سازد.

درد نامه یک زن شرقی

بیشتر شعر های دلشاد محزون و گویای زندگانی و سرنوشت ناسازگار اویند، زنی از جامعه ی مردسالار شرقی، که در مقابیل سنتهای آن احساس ناتوانی می کند:

دردا، ز قسمتا
با من ضعیفه ای
اندر کمال یاس
نامردی می کنی - (از زمانه ها)

و "در پای صخره ها" می گوید:

من آفریدگار را مردینه می بینم
چون آفریده هاش درخور زن نی است

از شعر دلشاد صدای روح زن شکست خورده و نا امید از ازدواج شنیده می شود:

در حالت طلایی نکاحم مرا شکست
انگشت خودنمایی من از سراب رست

همچنین در شعر "دانه توت خام تابستان عشق" خطاب به خود می گوید:

ای زن، به اشک ها بر گردن خیال
شده گوهر یادها را ساز می کنی
انگشتری بخت تو طلایی و خلاست
محزونی و با یار اما ناز می کنی

به یاد پاک پدر نیکنام

شاعر جوان کتاب نخست خود را به پدر شاد روان خویش بخشیده است که در سن 45 سالگی بر اثر ابتلا به سرطان خون دنیا را ترک گفته و حسرت زیاد بر دل فرزندان خود گذاشته است.
دلشاد دفتر شعر خودرا با مرثیه پدر جوانمرگ خویش نوشته آغاز می کند:

...من گرم می رسم
با پنجه خیال
بر شانه های تو
زین پس که می کشد
بار غمان من
جز شانه های تو؟

شاعر در کتاب کوچک خود، که در 54 صفحه منتشر شده است، به چند نمونه از نقاشی های پدر مرحوم خویش را نیز به عنوان ابراز علاقه مندی بسیار خود و پیوند خود با روح او جای داده است.

این ها پرتره های شاعر ازبک اویسی، سیمای خیالی سپیتامین قهرمان خلق تاجیک، نقاشی از چهره پور سینا و نیز شاعر روس پوشکین است. پرتره ها از مهر و توجه خاص پدر شاعر به هنر و علم و فرهنگ حکایت می کند و از سوی دیگر دال بر این است، که شاعر در خانواده ای با فضای سرشار از هنر بزرگ شده است.

در مرثیه ای که شاعر از باغبانی پدر یاد می کند، خواننده عبارات شاعرانه و ظریفی را در می یابد که بیانگر احساس پر ارمان فرزند به پدر است: اورا به نوازش می شناخت هر نهال.

و باز در همین شعر دقایق آخر حیات پدر را که خواسته حرف واپسین خودرا به زبان بیاورد، تصویر می کند:

هرچند می تپید
هرچند نعره زد
تنها خودش شنید

در شعر "کلبه یعقوب" از سوگواریی خود بسیار شاعرانه و دردناک می گوید:

این رومال سفید ماتمگانی من
سایبانی ست بر دیده بارانی من

گلی در بیابان

دلشاد زاده تیلاق، محلی در سمرقند، است. سال 1975 به دنیا آمده و تحصیل خودرا در دانشگاه دولتی سمرقند در رشته زبان و ادبیات تاجیک ادامه داده است. او در حال حاضر رساله دکتری خود را در موضوع شعر نو و گلرخسار در باره شاعر معروف تاجیکستانی تهیه می کند.

دلشاد با وجود ازدواج ناموفقی که داشت و با دو پسر خردسال خویش و مادر بیمارش به سر می برد، با طبع ارام و دل آرزومندش بر دل بسیاری از روشنفکران سمرقندی نشسته است.
در سمرقند اورا به عنوان شاعر جوان و امیدبخش می شناسند. دلشاد فرهادزاد خود در شعر " ای به رو آینه دار من" اقرار می کند که جز شعر چیزی دیگر در بساط ندارد:
سر غمبوی لباس خود
از بساطت جستجو کردم
ای ورق روشن ز کلام
با تو تنها گفتگو کردم

جرم من رویت سیه کرده
بس تو محزونی ز احوالم
آن الف دفتر ایام
کاش می دانست از حالم!

ای به رو آینه دار من
بار عشق من بر دوشت
می روی قاصد خوش سوغا*
من چی سان سازم فراموشت؟

*سوغا به لهجه سمرقندی: سوغات

شعر نفاست و نزاکت

در صفحه اول این کتاب نقد کوتاه و دقیق صدری سعدیوف استاد دانشگاه دولتی سمرقند را می بنیم که با عنوان "شعر نفاست و نزاکت" اشعار دلشاد فرهادزاد را ارزیابی کرده است.

صدری سعدیوف در پهلوی تاکید بر وجود بعضی نواقص در شعر دلشاده – که خود ناشی از نواقص محافل ادبی و سخن فارسی در سمرقند امروز است- نوشته است: "شعر دلشاد عالم زیبایی و نفاست، اندیشه و خیالات رنگین شاعرانه است. حین مطالعه اشعار شاعر از آنها سرسری گذشته نمی توانیم، زیرا در هر شعر، حتا قریب در هر سطر او بنابر نازکی و دقیقی اندیشه های شاعرانه، افاده احساسات و آبرز(نماد/ نما) های خود از خواننده نیز تعمق و اندیشه را طلب می نماید."